Бугунги кунда инсоният юксак технологиялар ва глобаллашув асрида яшамоқда. Тараққиёт ҳаётимизни енгиллаштирди, дунёни яқинлаштирди. Бироқ шу ривожланиш билан ёнма-ён жамият саломатлигига раҳна солаётган, миллат генофондини емираётган иллатлар ҳам бош кўтармоқда. Уларнинг энг хавфлиси — гиёҳвандлик. Бу муаммо олдида бефарқ туриш — эртанги кунимизга бефарқлик билан баробардир.
Шу ўринда ҳақли савол туғилади: нега бу иллатга қарши курашиш ҳар бир фуқаронинг бурчи? Чунки гиёҳвандлик фақат бир одамнинг эмас, бутун жамиятнинг дардидир.
Нега гиёҳвандлик «умр кушандаси»?
Гиёҳвандлик шунчаки зарарли одат эмас — бу инсонни жисмонан ва маънан маҳв этувчи оғир касалликдир. Кўп ҳолларда ҳаммаси оддий қизиқиш ёки давра таъсиридан бошланади. Аммо ана шу «бир марталик» деб ўйланган қадам инсонни узоқ йиллик азоб-уқубатга, ҳатто ажалга етаклайди.
Биринчи навбатда, у жисмоний соғлиқни барбод қилади. Заҳарли моддалар марказий асаб тизими, жигар, буйрак ва юракни ишдан чиқаради. Иммунитет заифлашгач, организм ҳар қандай юқумли касалликка осон енгилади.
Иккинчидан, у руҳиятни синдиради. Гиёҳванд шахсда фикрлаш, хотира ва ирода йўқолади. У фақат кейинги дозани ўйлайдиган, ҳис-туйғулардан маҳрум одамга айланиб қолади. Ана шунинг учун ҳам гиёҳвандликни «умр кушандаси» деб аташ бежиз эмас.
Келажакни йўқ қилувчи омиллар
Ҳар қандай жамиятнинг эртанги куни — унинг соғлом ёшларига боғлиқ. Гиёҳвандлик эса айнан шу келажакни нишонга олади:
1.Йўқотилган орзулар ва имкониятлар. Илм олиши, касб эгаллаши, юртга хизмат қилиши керак бўлган ёшлар заҳар гирдобига ботиб, жамиятдан ажралиб қолади. Бир инсоннинг йўқолиши — жамият учун бир имкониятнинг йўқолишидир.
2.Оила фожиаси. Хонадонда гиёҳванд одамнинг пайдо бўлиши бутун оиланинг тинчини йўқотади. Бу — ота-онанинг кўз ёши, бузилган никоҳлар ва ишончнинг барбод бўлишидир. Энг ачинарлиси, соғлом фарзанд кўриш имконияти ҳам хавф остида қолади. Демак, зарар бир авлод билан чекланмайди.
3.Жиноятчиликка йўл. Доза учун маблағ излаган кимса ўғрилик, фирибгарлик, ҳатто оғир жиноятларга ҳам қўл уришдан тоймайди. Заҳар инсонни аста-секин жиноятчига айлантиради.
Замонавий таҳдид: синтетик наркотиклар
Бугун анъанавий заҳарлардан ташқари кимёвий йўл билан тайёрланадиган синтетик наркотиклар ва психотроп моддалар — жумладан «дорихона наркоманияси» деб аталувчи иллат — кенг тарқалмоқда. Уларнинг хавфи иккита оддий сабабда: улар арзон ва тез таъсир қилади, инсон организмини бир неча ой ичида бутунлай вайрон этади.
Айниқса, бундай моддаларнинг интернет — Telegram ва бошқа тармоқлар орқали яширин тарқатилаётгани жиддий хавотир уйғотади. Бу ҳолат ҳар биримизни янада ҳушёр бўлишга, айниқса ёшлар билан очиқ мулоқот қилишга чорлайди.
Кенг жамоатчилик нима қилиши керак?
Бу муаммони фақат ҳуқуқ-тартибот органлари ёки шифокорлар ҳал қила олмайди. Бу — умумхалқ ҳаракатини талаб қиладиган масала. Хўш, амалда нима қилиш мумкин?
Оилада назорат. Ота-оналар фарзандларининг ким билан дўстлашаётгани, интернетда нима билан бандлиги ва хулқ-атворидаги ўзгаришларга эътиборли бўлиши шарт. Кўп фожиалар айнан эътиборсизликдан бошланади.
Маҳалла ва жамоатчилик назорати. Атрофимиздаги шубҳали ҳаракатлар, дорихоналардаги ноқонуний савдо ёки ёшларнинг носоғлом давраларига кўз юмиб бўлмайди. Индамаслик ва бефарқлик — аслида жиноятга шерикликдир.
Соғлом турмуш тарзи тарғиботи. Ёшларни спортга, китобхонликка ва фойдали касб-ҳунарга йўналтириш — уларни заҳар тузоғидан асрашнинг энг самарали йўли.
Гиёҳвандлик — инсоннинг ҳаётини, оиласининг бахтини ва порлоқ келажагини бирдек ютиб юборадиган иллат. Биз соғлом ва кучли жамият қуришни истар эканмиз, бу муаммога бефарқ қарамаслигимиз лозим.
«Гиёҳвандликка қарши барчамиз бирдек курашишимиз шарт!» — бу шиор ҳар бир юракка сингиши керак. Ўз ҳаётингизни ва яқинларингизни асранг!
М. Тажибаев,
ЖизПИ «Ижтимоий фанлар» кафедраси доценти
З. Ёдгоров,
ушбу кафедранинг катта ўқитувчиси